تور باکو

تور باکو

نشریه گردشگری

03 مهر 1396
25 سپتامبر 2017
5 ﻣﺤﺮم 1439

موزه نسخ خطی ماتنادارن | Matenadaran Museum of Ancient Manuscripts

 موزه نسخ خطی ماتنادارن | Matenadaran Museum of Ancient Manuscripts

موزه نسخ خطی ماتناداران ( Matenadaran Museum of Ancient Manuscripts) يكي از قديمي ترين و ارزشمندترين گنجينه هاي كتاب در جهان است.

اين گنجينه حاوي بيش از پانزده هزار نسخه خطي در مورد فرهنگ و علوم قرون وسطي ارمني، تاريخ، جغرافي، دستور زبان، فلسفه، حقوق، پزشكي، رياضيات و نجوم، كيمياگري و شيمي، ادبيات، وقايع نگاري، تاريخ هنر، مينياتور، موسيقي و تئاتر و همچنين نسخ خطي به زبان هاي عربي، فارسي، يوناني، آشوري، لاتين، اتيوپيايي، هندي، ژاپني و ديگر زبان هاست. برخي از اين نسخ خطي متعلق به قرون پنجم و هفتم ميلادي مي باشند.

مسافرنامه

درنيك دميرچيان يكي از نويسندگان مشهور ارمني درباره اين مركز گفته است «15 قرن تاريخ، در سكوت ماتناداران نهفته است».

ماتناداران در معنای لغوی به مجموعه‌ای اطلاق می‌شود که مکانی برای نگاهداری اسناد، متون خطی و کتاب‌های دست‌نویس قدیمی یا چاپی است.

تاريخچه ماتناداران

ارامنه قديم، كتاب را بعنوان يك موجود زنده و مقدس می دانستند. در بعضي از كتب ادبي قديمي، سخن از دربند شدن و يا آزاد شدن كتاب به ميان آمده است. در مواردي جهت درمان بيماريها و يا بچه دار شدن و غيره ازبعضي كتابها بهره می گرفتند. اين نشانگر ارزش كتاب در نزد آنها بوده است.

در ارمنستان قديم، كتب و دست نوشته ها اغلب روي پوست حيواناتي مثل آهو، گوساله و بره نوشته مي شد (يك نمونه جالب از اين پوست نوشته ها با نام آرتيك هم اكنون در ماتناداران موجود است) و در مخازن صومعه ها نگهداري مي شد. در مواقع حمله دشمن به محلهاي مخفي منتقل مي شد تا از خطر سوختن و يا سرقت در امان بماند. برطبق نظر برخي مورخين ارمني در سال 1170 بيش از 10 هزار كتاب و نسخه دست نويس كه از صومعه هاي مختلف جمع اوري و در قلعة بالابرد (Balaberd) مخفي شده بود، توسط دشمن به آتش كشيده شد.

مسافرنامه

به هرحال تاريخ ادبيات مكتوب ارمني، به قرن 5 ميلادي و پس از ابداع الفباي مخصوص ارمني بر مي گردد.در حقيقت نخستين نويسندگان به خط مخصوص ارمني، مسروپ ماشتوتس (Mashtots) و اسقف ساهاك پارتو (Partev) بودند.

اين دو نفر به همراه شاگردانشان كتابها را از زبانهاي اصلي به زبان ارمني ترجمه كرده و سپس با خط ابداعي مي نوشتند و به اين ترتيب نخستين كتابها به زبان و خط ارمني پا به عرصه وجود گذاشت.

ازقرن 5 به بعد كتب ذخيره شده در صومعه ها بتدريج به اچميادزين منتقل شد و در آنجا محافظت شد. در تاريخ 17 دسامبر 1920، محل نگهداري كتب در اچميادزين، با نام ماتناداران كاملاً تحت پوشش دولت وقت قرار گرفت. در 1939 آن مركز از اچميادزين به ايروان منتقل شد و بلافاصله تحقيقات علمي و پژوهشي بر روي نسخ موجود و نيز دسته بندي آنها آغاز گردید.

مسافرنامه

در سال 1959 بر اساس بخشنامه دولت وقت اين كتابخانه به مركز دولتي تحقيقات و نگهداري نسخ خطي ارمنستان «ماتناداران» تبديل شد.

هم اكنون وجود بيش از 30 هزار نسخه دست نويس ارمني در كتابخانه هاي گوناگون جهان تخمين زده مي شود كه فقط در ماتناداران تعداد 11 هزار كتاب دست نويس به همراه 4 هزار صفحه و يا قطعه از يك كتاب موجود است.

بخش عمده اي از اين كتابها با جلدها و پوشش هاي چرمي و يا فلزي مي باشند و بيشتر آنها با صفحاتي پوشيده شده از مينياتور و تذهيب حاشيه است که از هنرهاي رايج قرون وسطاي ارمنستان بوده است.

مسافرنامه

نسخه هاي موجود در ماتناداران علاوه بر زبان ارمني به زبانهاي گرجي، يوناني، عربي، فارسي، تركي، لاتيني، سوري، عبري و غيره مي باشد. اين نسخه ها، علاوه بر كتبي كه در ارمنستان نوشته شده، كتابهايي را كه از ديگر نقاط مثل اورشليم، ونيز، وين، اصفهان، تفليس ، قبرس، روم، و... به اينجا آورده، شامل مي شود.اين مجموعه همچنان با اكتشافات و يا خريد نسخه هاي قديمي در حال افزايش است.

درموزه ماتناداران تعداد زیادی نسخ خطی فارسی از جمله کتاب شفا و قانون، دیوان سعدی و... وجود دارد.

مسافرنامه

متون جالب

- حجيم ترين كتاب ماتناداران نسخه است كه 766 سال قدمت و 34 كيلو گرم وزن دارد و صفحات آن از 700 پوست گوساله تهيه شده و شامل 300 مقاله و رسالة علمي در موضوعات مختلف است كه توسط نويسندگان ارمنستان قديم و يا نويسندگان ديگر كشورهاي آن دوران به رشته تحرير درآمده است.

- كوچكترين كتاب ماتناداران نيز تقويمي جيبي است با قدمت 534 سال و وزن 19 گرم كه صفحات آن از پوست بره تهيه شده و خطوط آن توسط ميكروسكوپ خوانده مي شود.

- درباره بزرگترين كتاب ماتناداران داستان جالبي نقل مي شود. اين كتاب در سال 1204 دزديده مي شود كه با همت روستائيان مجدداً پيدا مي شود. صفحات آن سالها روي ديوارهاي صومعه اي در موش (Mush) قرار داشته و مردم به منظور ديدن آن به صومعه مي رفتند كه بعضاً يادداشتهايي نيز توسط بازديدكنندگان از وقايع و خاطرات آن دوران، در كنار صفحات آن نوشته شده است. در طي جنگ جهاني اول مجدداً اين كتاب در معرض نابودي قرار گرفت. دو زن پس از گريز از دست تركهاي عثماني اين كتاب حجيم را به دو نيم كرده و روي شانه هايشان قرار داده و به محل امني منتقل مي كنند. هم اكنون با اينكه بسياري از صفحات اين كتاب از دست رفته اما قسمت عمدة آن در موزة ماتناداران موجود است. 17 صفحه ازآن نيزدر موزه مخيتاريان ونيز نگهداري مي شود.

مسافرنامه

- در موضوع تاريخ نگاري، كتاب «تاريخ ارمنستان » نوشته موسس خورني، مورخ مشهور قرن 5، جالب توجه است. اين كتاب بعنوان اصلي ترين كتاب تاريخ ارمني تلقي مي شود.

همچنين مجموعه اي كه توسط 30 تن از مورخين ارمني قرون 5 تا 18 دربارة تاريخ ارمنستان و كشورهاي خاورميانه تهيه شده از ديگر موارد جالب است.

- در زمینه فلسفه تعداد 300 نسخه ترجمه شده از آثار ارسطو و زنو (Zeno) و نيز رساله هايي از بعضي فلاسفه ارمني مثل داويد آنهاخت (Anhakht) موجود است.

- درباب رياضيات و ستاره شناسي، كتب، جدولها و دست نوشته هاي آنانيا شيراكاتسي،‌ وقايع نگار، ستاره شناس و رياضيدان ارمني در قرن 7، جلب توجه مي كند.

- درباره جغرافيا و حدود شهرها و كشورها درفاصله قرون 10 تا 15، كتابهايي در ماتناداران موجود است كه بعضي از آنها سفرنامة جهانگردان ارمني است از جمله يك كتابچة راهنما كه در هندوستان توسط مارتيروس ارزينكاتسي (Erzinkatsi)، نوشته شده و وضعيت شهرهاي اروپاي قرون وسطي را نشان مي دهد. وي در فاصله سالهاي 1495 -1489 به اروپا سفر كرده بود.

مسافرنامه

 - در موضوع علم پزشكي و حقوق نيز به كتب نفيسي از بوعلي سينا، مخيتار گراتسي و مخيتار گوش (Gosh) برمي خوريم كه اكثر آنها تا كنون به چندين زبان ترجمه و چاپ شده اند.

- در خصوص شعر، داستانهاي كوتاه و آوازهاي فولكلوريك قرون وسطاي ارمني موارد متعددي از گريگور تارگاتسي (شاعر قرن 10).

- نرسس شنورهالي (قرن 12)، فريك (قرن 13)، ارزنيكاتسي (قرن 14)، كچارتسي (Kechartsi)، باگيشتسي (Bagishetsi)، تِلكارايتسي (Telkaraitsi)، سايات نوا (Sayat-Nova)، گريگور آختامارتسي (Akhtamaretsi) و غيره وجود دارد.

همچنين از شعراي فارسي گوي نيز موارد جالبي موجود است از جمله: خمسه نظامي گنجوي، ديوان امير خسرو دهلوي، نسخه اي نفيس از ديوان علي شير نوايي، نسخه اي از ديوان فردوسي با نقشهاي مينياتوري در حواشي آن، چند نسخه قديمي از ديوان حافظ و غيره.

- تعداد قابل توجهي كتاب انجيل با مينياتور و تذهيب حاشيه متعلق به قرون وسطي در ماتناداران موجود است كه يكي از معروفترين آنها انجيل اچميادزين است كه در سال 989 ميلادي نوشته شده است.

مسافرنامه

لازم به ذكر است كه از اكثر دست نوشته هاي موجود در ماتناداران كپي برداري شده و در دسترس محققين و علاقمندان قرار مي گيرد.

20 سپتامبر 2011 بخش جدید ماتناداران افتتاح شد.

ساعات کاری: ۱۷-۱۰

آدرس: ایروان ، خيابان ماشتوتس - شماره 53

تلفن: 0037410513000

سایت: matenadaran.am

کپی و نشر آثار نشریه گردشگری مسافرنامه با ذکر منبع بلامانع است.

   مسافرنامه





جدیدترین پست ها در این دسته بندی

0 کامنت

دیدگاه خود را برای ما ارسال کنید

free html hit counter